Elazığ Gastronomi Kültür ve Turizm Derneği, kentin zengin mutfak kültürünü korumak ve gelecek nesillere aktarmak amacıyla kapsamlı bir çalışma yürütüyor. “Geçmişten Günümüze Kadar Gelen Gerçek Hayatın Pişirdikleri Projesi” kapsamında Dernek Başkan Yardımcısı Mehtap Özer Seyran, köyleri ziyaret ederek unutulmaya yüz tutmuş yemek tariflerini kayıt altına alıyor. Seyran, muhtarlarla iş birliği içinde yaşlılarla iletişim kuruyor, tarifleri derliyor ve yemeklerin hazırlanış sürecini hem görüntülü hem yazılı olarak belgeleyerek arşiv oluşturuyor.
Köy ziyaretlerinden kitaplaşacak bir kültür hazinesine
Seyran’ın son durağı merkez Beşir köyü oldu. Burada un, kavurma, ceviz, tereyağı, soğan, pul biber ve tuzla hazırlanan; odun közünde pişirilen “gömme” yemeğinin yapılışı kayıt altına alındı. Seyran, köylerde türküler eşliğinde topladığı bu tarifleri ileride kitaplaştıracaklarını belirtiyor. AA muhabirine konuşan Seyran, projeyle amaçlarının kaybolmaya yüz tutmuş lezzetleri yeniden görünür kılmak olduğunu ifade etti: “Elazığ’da 430 köy ve 78 mezra gezerek tarif topladık. Yaşlı çınarlarımızdan, teyzelerimizden, babaannelerimizden ve dedelerimizden aldığımız tarifleri hikâyeleriyle birlikte geleceğe aktarmak istiyoruz. Bu kültürün unutulmaması için hem görsel hem de çeşitli etkinliklerle çalışmalar yapıyoruz.” Seyran, köylere gitmeden önce muhtarlarla iletişime geçtiklerini, ardından yaşlıların kapılarını çalarak yemeklerin izini sürdüklerini anlattı. “Bazen bahçede, bazen avluda, bazen de evlerde bu yemekleri yapıyoruz. Hem fotoğraflıyoruz hem görüntülüyoruz. Bu kayıtların tümü geleceğe arşiv olarak kalacak. Amacımız gençleri unutulmuş lezzetlerle buluşturmak,” dedi.
Gömme: Ateşin içinde pişen bir gelenek
Köy sakinlerinden, hayvancılık ve organik tarımla uğraşan Üzeyir Yıldız, derneğin çalışmalarını önemsediklerini ve destek verdiklerini söyledi. Gömme yemeğinin köy kültüründe köklü bir yere sahip olduğunu şu sözlerle anlattı: “Gömme, ateş içine gömülerek piştiği için bu adı almış. Ata tohumu, kepeği alınmamış kara kılçık buğday unuyla yapılır. İçine tuz, kavurma, soğan veya damak tadına göre susam eklenebilir. Eskiden sonbaharda yapılan kavurmalar tenekelerde saklanır, gömmede kullanılırdı.”

“Eskiden her şeyimizi kendimiz yapardık”

Köyde yaşayan 60 yaşındaki Fatma Yavuz, geçmişte yapılan yemekleri çok sevdiğini ve hâlâ hazırlamaya çalıştığını söyledi. Gençlerin artık hazır yemeklere yöneldiğini, eski tarifleri yapmadığını belirterek şöyle konuştu: “Eskiden her şeyimizi kendimiz yapardık. Bulgurumuzu, unumuzu, yağımızı kendimiz yapar, evde pişen yemeğin malzemesini bilirdik. Gömme, misafir geldiğinde hemen hazırlanırdı. Şimdi maalesef bu gelenekler yok.” Yedi çocuk annesi 80 yaşındaki Lütfiye Karataş ise çocuklarını bu köyde büyüttüğünü, eski yemeklerin unutulmasını istemediğini dile getirdi: “Gençler artık yapamıyor; öğretmek istiyoruz ama köyde kalmadıkları için öğrenemiyorlar. Bu yemekler unutulacak. Eski yemekleri hatırlamak bile bizi mutlu ediyor.” Resim: © AA