1) Çevre ve Ekoloji / İklim Krizi / Su Kirliliği

İklim ve Su

  • Küresel sera gazı emisyonları 2023’te 57.1 gigaton CO₂ eşdeğeri ile rekor seviyeye çıktı ve bu, 2025 hedeflerini zorlaştırıyor. 2025’e kadar güncellenmiş ulusal iklim planlarını sadece çok az ülke sundu. 
  • Dünya nüfusunun büyük bir kısmı (60–75 % civarı) su baskısı veya kıtlığı altında yaşayacak şekilde su stresine maruz kaldı. 
  • Birleşmiş Milletler’in Su Geliştirme Raporu 2025 iklim değişikliği ve buzulların erimesinin su kaynaklarını hızla tehdit ettiğini vurguluyor. 

Sonuç: İklim krizi, su kıtlığı, çevre kirliliği ve ekosistem kaybı daha belirgin hale geldi; birçok ülke 2030 hedeflerine ulaşmakta zorlanıyor.

2) Savaşlar / Silahlanma / Göç / Zorunlu Yer Değiştirme

Savaş ve silahlanma

  • Dünya silahlanma harcamaları 2024’te 2,7 trilyon USD ile tüm zamanların en yüksek seviyesine çıktı. 
  • Silahlı çatışmalarda ölümler 2023–2024 arasında artış gösterip sivil ölümler özellikle kadın ve çocuklar arasında dramatik şekilde yükseldi. 

Göç ve Yerinden Edilme

  • 2024’te küresel çapta 123.2 milyon kişi zorla yerinden edildi — son yılların en yüksek rakamlarından biri. 
  • Sudan iç savaşı gibi çatışmalar milyonlarca insanı yerinden etti (12+ milyon). 
  • OECD ülkelerine kalıcı göç 2024’te yükseldi, özellikle ABD’ye başvurular artıyor. 

Sonuç: Savaşlar ve silahlanma, hem doğrudan insan kaybına hem de kitlesel göçe yol açmaya devam ediyor.

3) Ekonomi ve İşsizlik

Küresel Ekonomi

  • Uluslararası kuruluşların raporlarına göre 2025 küresel büyüme yavaş (yaklaşık %2.8–3.2) seyrediyor. 
  • ILO, küresel istihdam artış tahminini aşağı çekti; iş yaratma zorlukları büyüyor. 

Türkiye Örneği (yerel veri)

  • Türkiye’de 2025 Kasım işsizlik oranı %8.6 civarında. 
  • Geniş tanımlı (gerçek anlamda) işsizlik ise çok daha yüksek düzeylerde (yaklaşık %30+) görüldü. 

Sonuç: İşsizlik küresel ölçekte düşük seviyelere gerilemiş görünse de iş kalitesi, eşitsizlik ve geniş tanımlı işsizlik sorunu ciddi.

4) Kadın Cinayetleri / Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği

  • Toplumsal cinsiyet eşitliğinde ilerleme yavaşladı veya bazı alanlarda gerileme göründü; yüz milyonlarca kadın aşırı yoksulluk riski altında. 
  • BM verilerine göre kadın cinayetlerine ilişkin küresel istatistik devam ediyor ancak hedeflenen azalma hızına erişilemedi. 

Sonuç: Kadın hakları ve güvenliği alanında 2025’te somut ilerleme sınırlı; toplumsal cinsiyet eşitsizliği büyük bir yapısal sorun olarak kalıyor.

5) Çocuk Ölümleri / Çocuk İşçiliği

  • Dünya Sağlık Örgütü (WHO) raporu, maternal ve 5 yaş altı çocuk ölümlerinin düşüşünün yavaşladığını belirtiyor ve milyonlarca çocuğun risk altında olduğunu vurguluyor. 
  • Çocuk işçiliği dünya genelinde azalsa da hedeflenen sıfırlama 2025’te gerçekleşmedi; yaklaşık 138 milyon çocuk işçi var. 

Sonuç: Sağlık hizmetlerine erişim ve ekonomik eşitsizlik çocuk sağlığını etkiliyor; hedefler yetersiz kaldı.

6) İşçi / Emek Örgütleri ve İş Cinayetleri

  • Türkiye’de 2025’in ilk iki ayında en az 299 iş cinayeti, bunların arasında çocukların da olduğu bildirildi. 
  • Global düzeyde benzer eğilimler olsa da resmi küresel veri eksikliği var.

Sonuç: İşçi hakları, çalışma güvenliği ve denetim eksiklikleri birçok ülkede insan hayatını kaybetmeye devam ediyor.

7) Sağlık

  • Dünya Sağlık Örgütü raporu, küresel sağlık göstergelerinde COVID-19 sonrası toparlanmanın yavaşladığını, temel sağlık hizmetlerine erişimde ciddi boşluklar olduğunu ortaya koydu. 
  • Kronik hastalıklar artıyor ve çocuk/maternal ölüm azaltımı hedefleri tutmuyor.

Sonuç: Sağlık hizmetlerine eşit erişim hem gelişmiş hem de düşük gelirli ülkelerde kritik bir sınavda.

Çözüm ve Gelecek Perspektifi

2025, çoğu küresel hedef bakımından kritik bir dönemeç:

İlerleme alanları

  • Yenilenebilir enerji ve bazı sağlık göstergelerinde olumlu gelişmeler var. 

Riskler

  • Silahlanma, göç, iklim krizi, su sıkıntısı, eşitsizlik ve sağlık sistemlerindeki zayıflıklar 2030 hedeflerine ulaşmayı zorlaştırıyor. 

Geleceğe çağrı

Bu alanlarda kesintisiz toplumsal baskı, uluslararası iş birliği, sürdürülebilir ekonomi modelleri, eşit eğitim ve sağlık politikaları, kadın ve çocuk hakları savunuculuğu, iklim ve çevre krizine acil müdahale gerekmektedir.

Hadi hayırlısı…