Türk Eğitim Derneği’nde Sezonun Son Semineri

Türk Eğitim Derneği’nde Sezonun Son Semineri: “Geç Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Dönmeler”

Türk Eğitim Derneği’nin 2025–2026 sezonu seminerleri, gerçekleştirilen son programla tamamlandı. Sezonun kapanış seminerini araştırmacı-yazar Dr. Hale Şaşmaz verdi.

“Geç Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Dönmeler” başlıklı seminerde Dr. Şaşmaz, öncelikle “dönme” kavramının tarihî arka planını anlatarak konuya giriş yaptı. Şaşmaz, dönmeler meselesinin XVII. yüzyılda Sabatay Sevi’nin İslamiyet’i kabul etmesiyle başlayan bir süreç olduğunu belirtti.

Konuşmasında Sabataycı topluluğun tarihî gelişimini ele alan Şaşmaz, şu değerlendirmelerde bulundu:

“Sabatay Sevi’nin İslam’ı kabul etmesiyle başlayan dönmelerin hikâyesi, Cumhuriyet dönemine kadar devam etmiştir. Bu konu üzerine yapılan tartışmaların ve yayınların, 1937 yılında Atatürk’ün konu hakkında bundan sonra yazı yazılmaması ve tartışmaların sona erdirilmesi yönündeki talimatıyla farklı bir boyut kazandığı ifade edilmektedir.”

Sabataycı cemaatin kendilerini Müslüman olarak tanımladıklarını belirten Şaşmaz, özellikle Selanik’te yoğunlaşan bu topluluğun kendi dinî ve sosyal kurumlarını oluşturduğunu söyledi. Şaşmaz, “Selanik’e yerleşen Sabataycılar camiler inşa etmişlerdir. Ancak bu camiler, genel Müslüman toplumun kullandığı camilerden farklı olarak cemaat mensuplarının ibadet ettiği mekânlar olarak bilinmektedir.” dedi.

Topluluğun iki farklı isim kullandığını ifade eden Şaşmaz, kamusal alanda kullanılan isimlerin yanında cemaat içinde kullanılan ayrı isimlerin de bulunduğunu söyledi. Ayrıca zaman içerisinde birçok ailenin soyadlarını değiştirdiğini belirterek İpekçi, Karakaş, Balcı, Mısırlı, Türüncü, Duhani, Şamlı ve Kibarzade gibi soyadlarını örnek olarak verdi.

Dönmelerin eğitim ve ticarete büyük önem verdiğini vurgulayan Şaşmaz, cemaatin kendine ait mezarlıklarının da bulunduğunu ifade etti. İstanbul’daki Bülbülderesi ve Feriköy mezarlıkları bu çerçevede örnek olarak gösterildi.

Konuşmasının sonunda günümüzde Türkiye’de yaklaşık 60–70 bin, dünya genelinde ise toplam 10 bine yakın Sabataycı kökenli kişinin bulunduğuna dair çeşitli araştırmalarda yer alan tahminlerden söz eden Şaşmaz, konunun tarihî, sosyolojik ve kültürel boyutlarıyla ele alınmasının önemine dikkat çekti.

Seminer, katılımcıların soruları ve karşılıklı değerlendirmelerle sona erdi. Böylece Türk Eğitim Derneği’nin 2025–2026 eğitim sezonunda düzenlediği seminerler dizisi de tamamlanmış oldu.

Zülfikar KAM/BERLİN